Bağımlılık

Bağımlılık nedir? 

Bağımlılık; keyif almak ya da sıkıntıdan kurtulmak amacıyla istemli olarak başlanan bir madde veya davranışın, kontrolden çıkarak kişinin kendini alıkoyamadığı bir alışkanlık haline gelmesidir.1,2,3 Kişi, çeşitli maddelere veya davranışlara yönelik bağımlılık geliştirebilir. 

Madde bağımlılığı&BaBnbsp;içerisinde alkol, uyuşturucu/yatıştırıcı maddeler, halüsinatif maddeler, uyarıcı/canlandırıcı maddeler ve tütünü barındırır.1 Madde bağımlılıkları, kişi üzerinde nörolojik etkilere sahiptir. Alınan maddeler vücutta dopamin salınımını artırarak kişiye keyif verir.  

Davranış bağımlılığı, kumar, alışveriş, seks, yeme ve oyun bağımlılığı gibi bağımlılıkları içerir.3,4 Özellikle kumar bağımlılığının, madde bağımlılığına benzer nörolojik etkileri olduğu bulunmuştur.1  

Bağımlılık belirtileri nelerdir? 

Bir kişinin bağımlılık geliştirdiğine dair belirtiler şunlardır:1  

Bağımlılık neden devam eder? 

Alınan maddeler beyindeki ödül sistemlerini çalıştırır. Yani, kişi maddeyi tükettikçe bir çeşit zevk ve rahatlama duyar. Beyin, bu zevkin devam etmesi için maddeye karşı düzenli bir açlık duyar. Bu açlık o kadar ağır basar ki, maddeyi bırakmak bir yana, kişi madde alım miktarını zamanla artırır. Bu devamlılığın temelinde, kişinin madde kullandıkça o maddeye karşı toleransının artması yatar. Tolerans, kişinin maddeden aynı düzeyde zevk almak için dozu sürekli artırma ihtiyacı duymasıdır. Bağımlılık geliştiği zaman kişi maddeyi alamazsa yoksunluk duyar, fiziksel ve bilişsel sıkıntılar çeker. Bu nedenle tekrar madde alarak bu sıkıntılardan kurtulmak ister.2,3 Böylece, keyif almak için başlayan madde alımı, bu maddenin yokluğunda duyulan sıkıntıdan kurtulma çabasıyla devam eder.  

Madde bağımlılığı geliştiren kişi, aldığı madde sonucunda baş ağrısı, baş dönmesi, mide bulantısı gibi fiziksel; depresyon, anksiyete problemleri gibi psikolojik; çevresine zarar verme, sorumluluklarını yerine getirememe gibi sosyal, unutkanlık, dalgınlık gibi bilişsel ve çok para harcamasından dolayı ekonomik sıkıntılar yaşasa da bağımlı maddeyi kesmekte zorlanır.1  

Davranış bağımlılığı, madde bağımlılığına benzer bir mekanizmaya sahiptir. Kişi, gösterdiği davranışın yokluğunda fiziksel ve psikolojik sıkıntı duyar. Bu nedenle sürekli olarak söz konusu davranışını devam ettirir.  

Madde bağımlılığı ve davranışsal bağımlılığın devam etmesinde yalnızca zevk almak veya sıkıntılardan kurtulmak etkili değildir. Kişi, aldığı madde veya gösterdiği davranış nedeniyle sosyalleşebilir; çevresinden kabul ve takdir görebilir. Örneğin, alkollü ortamda veya çevrimiçi ortamda oyun oynayarak sosyalleşmek kişiye daha kolay gelebilir. Sonuç olarak, madde alımı veya tekrarlanan davranışın avantajları, kişinin bağımlılığı kontrol edebilmesini gittikçe zorlaştırır. 

Bağımlılığın etkili tedavisi 

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), bağımlılık tedavisinde birinci sırada önerilen yaklaşımdır.5,6 Madde ve davranış bağımlılığı tedavilerinde hedefler benzerdir. Tedavide ana amaç bağımlılığın sonlanmasıdır. İlk olarak kişinin bağımlılık geliştirmesine neden olan ve bağımlılığı sürdüren faktörler düzenlenir. Kişinin bağımlılık temelli davranışları üzerindeki kontrolü arttırılır. Bağımlılık geliştiren biri için aldığı madde veya bağımlı olduğu davranış dışındaki aktiviteler tatmin edici bir zevk kaynağı olmayabilir. Bu nedenle tedavide öne çıkan hedeflerden biri, bu kişinin hayatının farklı alanlarından aldığı zevk ile tatmin olmasını sağlamaktır. Diğer bir ortak hedef de kişinin hayat kalitesini artıracak düzenlemelerin yapılmasıdır. Bu düzenlemeler ile bağımlılığa bağlı işlevsellikte bozulmalar tespit edilip sorunlar giderilir. Tedavinin başarısı, birçok davranış değişikliğini gerektirir. Kişi, terapide edindiği becerileri hayatının geneline yayarak ve yeni alışkanlıklarını devam ettirerek kalıcı iyileşmeyi sağlar.

Kaynaklar

  1. American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.).   
  2. Koob, G., & Volkow, N. (2010). Neurocircuitry of addiciton. Neuropsychopharmacology, 35, 217-238.  
  3. Goodman, A. (1990). Addiction: Definition and implications. British Journal of Addiction, 85(11), 1403-1408.  
  4. Karim, R., & Chaudhri, P. (2012). Behavioral addictions: An overview. Journal of Psychoactive Drugs, 44(1), 5-17.  
  5. Young, K. S. (2011). CBT-IA: The first treatment model for internet addiction. Journal of Cognitive Psychotherapy, 25(4), 304-312.  
  6. McGovern, M. P., Lambert-Harris, C., Alterman, A. I., Xie, H., & Meier, A. (2011). A randomized controlled trial comparing integrated cognitive behavioral therapy versus individual addition counseling for co-occuring substance use and posttraumatic stress disorders. Journal of Dual Diagnosis, 7(4), 207-227.  

Danışan odaklı etkili terapistler

Ekibimiz Prof. Dr. Ebru Şalcıoğlu’nun BDT Eğitimlerini tamamlamış, süpervizyonu altında klinik deneyim kazanmış, geliştirdiği model çerçevesinde çalışan klinik psikologlardan oluşmaktadır.

prof-dr-ebru-salcioglu
Ebru şalcıoğlu

Prof. Dr.

klinik-psikolog-dilara-ayata
Dilara ayata

Klinik Psikolog

dr-klinik-psikolog-betul-cetintulum-huyut
Betül çetintulum huyut

Dr. Klinik Psikolog

klinik-psikolog-ozge-cansu-baslamis
Özge Cansu başlamış

Klinik Psikolog

klinik-psikolog-atakan-akturk
Atakan aktürk

Klinik Psikolog

klinik-psikolog-ecem-guloglu
Ecem güloğlu

Klinik Psikolog

klinik-psikolog-emine-ozkan
Emine özkan veyselgil

Klinik Psikolog

klinik-psikolog-selin-sak
Selin sak

Klinik Psikolog

Klinik Asistanlar

Şimay Tutku ceyhan

Psikolog

Kaan akpınar

Psikolog

Bizimle İletişime Geç
Bir Sorun mu Var?

Mesaj Gönder

image