Uzamış Yas

Uzamış yas nedir? 

Yas sevilen bir kişinin ölümünden sonra verilen bir dizi doğal duygusal, bilişsel ve davranışsal tepkileri içeren bir süreçtir.1,2 Doğal yas belirtilerinin zaman içinde yoğunluğunun değişmesi ve azalması, yani iyileşmenin doğal olarak gerçekleşmesi beklenir. Ancak bazı durumlarda bu doğal yas süreci uzar ve bir soruna dönüşür.3,4 

Uzamış yasın belirtileri nelerdir?  

Uzamış yası olan kişi kaybından sonra ölen kişiye yoğun özlem duyar ve zihni ölen kişinin düşünceleri veya anılarıyla meşguldür.5,6 Sevilen kişinin ölümünden sonra yetişkinler için en az bir yıl, çocuk ve ergenler için en az altı ay geçmiş olmasına rağmen aşağıdaki belirtilerin bir çoğu görülmeye devam eder:   

Bu belirtilerle birlikte; mesleki, sağlık ya da sosyal alanlarda önemli bozulmalar ortaya çıkar.7,8 

Uzamış yas nasıl sürer? 

Sevilen kişinin ölümü karşısında yoğun acı hissetmek ve ona özlem duymak doğal ve beklendiktir. Uzamış yas bozukluğu, kişinin yaşadığı duygusal acı ve yoğun özlem duygusuyla baş edebilmek için sergilediği bir dizi davranışla sürer.2,9,10,11 Uzamış yasta kişi kaybın üzüntüsünü ve acısını arttıran hatırlatıcılarından kaçınmaya çalışırken; ölen kişiye duydukları özlemi de yakınlık arama davranışları ile azaltmaya çalışır. Bu acıyı tetikleyen ve kaybı hatırlatan şeylerden kaçınma davranışları; ölen kişinin resimlerine ve eşyalarına bakmamak, onun sevdiği yemekleri pişirmemek ve yememek, onun öldüğü yere gitmemek, onun hakkında konuşmamak, mezarını ziyaret etmemek, onun sevdiği müzikleri dinlememek, ölmeden önce birlikte gittikleri yerlere gitmemek gibi görülebilir.2,10,11 Özlem duygusunu azaltmaya yönelik yakınlık arama davranışları ise; ölen kişinin resimlerini veya eşyalarını görüş alanında tutmak veya onlara ısrarla bakmak, üzerinde ölen kişiye ait eşya taşımak, ölen kişiyle önceden gittikleri yerlere ısrarla gitmek, onun hakkında sürekli konuşmak ve sık sık mezarını ziyaret etmek gibi tekrarlayıcı eylemler şeklinde görülebilir.2,10,11,12 Tüm bu yas davranışları tekrarlayıcı şekilde devam eder ve yas tutan kişi için bu kaçınma ya da yakınlık arama davranışları anlık olarak daha iyi hissettirirken uzun vadede ölümün gerçekliği ve getirdiği duygusal zorlukla karşılaşmasını engeller. Zaman içinde kişinin hayat kalitesinin ve gündelik işlevselliğin bozulmasına neden olur.11 

Uzamış yas bozukluğunun etkili tedavisi 

Yapılan çalışmalar Bilişsel Davranışçı Terapi, kısa adıyla BDT’nin uzamış yas bozukluğunda etkili bir tedavi olduğunu gösteriyor.13,14,15 Tedavide amaç yası sürdüren kaçınma ve ölenle bağ sürdüren davranışlarına müdahale etmek ve kaybın acısının taşınabilir düzeylere çekmektir.Böylece kişinin hayat kalitesi artarken gündelik işlevselliği de artarak kalıcı iyileşme sağlanır.

Kaynaklar

  1. Shear, M. K., Simon, N., Wall, M., Zisook, S., Neimeyer, R., Duan, N., Reynolds, C., Lebowitz, B., Sung, S., Ghesquiere, A., Gorscak, B., Clayton, P., Ito, M., Nakajima, S., Konish, T., Melhem, N., Meert, K., Schiff, M., O’connor, M. F., First, M., Sareen, J., Bolton, J., Skritskaya, N., Mancini, A. D., Keshaviah, A. (2011). Complicated grief and related bereavement issues for DSM-5. Depression and Anxiety, 28(2), 103–117.  
  2. Shear, M. K. (2015). Complicated Grief. New England Journal of Medicine, 372(2), 153–160.  
  3. Zisook, S., Simon, N. M., Reynolds, C. F., Pies, R., Lebowitz, B., Young, I. T., Madowitz, J., Shear, K. (2010). Berevement, Complicated Grief and DSM:Part 2 Complicated Grief. J Clin Psychiatry. 71 (8):1097.1098.  
  4. Bryant, R. A. (2012). Grief as a psychiatric disorder. Br J Psychiatry. 201:9- 10.  
  5. Simon, N. M., Shear, K. M., Thompson, E. H., Zalta, A. K., Perlman, C., Reynolds, C. F., Frank, E., Melhem, N. M., Silowash, R. (2007). The prevalence and correlates of psychiatric comorbidity in individuals with complicated grief. Comprehensive Psychiatry. 48(5), 395–399.  
  6. Prigerson, H. G., Horowitz, M. J., Jacobs, S. C., Parkes, C. M., Aslan, M., Goodkin, K., Raphael, B., Marwit, S J., Wortman, C., Neimeyer, R. A., Bonanno, G., Block, S. D., Kissane, D., Boelen, P., Maercker, A., Litz, B: T., Johnson, J. G., First, M. B., Maciejewski, P. K. (2009). Prolonged Grief Disorder: Psychometric Validation of Criteria Proposed for DSMV and ICD- II PLoS Med. 6(8), e1000121.  
  7. Amerikan Psikiyatri Birliği. Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal Elkitabı, Beşinci Baskı (DSM-5), Tanı Ölçütleri Başvuru Elkitabı. (çeviri ed. E. Köroğlu) Ankara, Hekimler Yayın Birliği, 2013.  
  8. American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR). American Psychiatric Association Publishing.   
  9. Çetintulum Huyut, B., Şalcıoğlu, E. (2022). Kayıp Sonrası Kalıcı Komplike Yas Sürecinin Bilişsel Davranışçı Bir Perspektiften İncelenmesi. Yayınlanmamış Doktora Tezi.  
  10. Shear, M. K., Monk, T., Houck, P., Melhem, N., Frank, E., Reynolds, C., Sillowash, R. (2007). An Attachment-Based Model Of Complicated Grief İncluding The Role Of Avoidance. European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience. 257(8), 453–461.  
  11. Başoglu, M., Şalcıoglu, E. (2011). A mental healthcare model for mass trauma survivors: Control-focused behavioral treatment of earthquake, war and torture trauma. Cambridge University Press.  
  12. Rando, T. (1993). Treatment of complicated mourning. Champaign, IL:Research Press.  
  13. Bryant, R. A., Kenny, L., Joscelyne, A., Rawson, N., Maccallum, F., Cahill, C., Hopwood, S., Nikerson, A. (2017). Treating Prolonged Grief Disorder: A 2-Year Follow-Up of a Randomized Controlled Trial. J Clin Psychiatry. 78(9):1363–8.  
  14. Bryant, R. A., Kenny, L., Joscelyne, A., Rawson, N., Maccallum, F., Cahill, C., Nickerson, A. (2014). Treating prolonged grief disorder: A randomized clinical trial. JAMA Psychiatry, 71(12), 1332–1339.  
  15. Boelen, P. A., Prigerson, H. G. (2007). The influence of symptoms of prolonged grief disorder, depression, and anxiety on quality of life among bereaved adults. European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience. 257(8), 444–452.  

Danışan odaklı etkili terapistler

Ekibimiz Prof. Dr. Ebru Şalcıoğlu’nun BDT Eğitimlerini tamamlamış, süpervizyonu altında klinik deneyim kazanmış, geliştirdiği model çerçevesinde çalışan klinik psikologlardan oluşmaktadır.

prof-dr-ebru-salcioglu
Ebru şalcıoğlu

Prof. Dr.

klinik-psikolog-dilara-ayata
Dilara ayata

Klinik Psikolog

dr-klinik-psikolog-betul-cetintulum-huyut
Betül çetintulum huyut

Dr. Klinik Psikolog

klinik-psikolog-ozge-cansu-baslamis
Özge Cansu başlamış

Klinik Psikolog

klinik-psikolog-atakan-akturk
Atakan aktürk

Klinik Psikolog

klinik-psikolog-ecem-guloglu
Ecem güloğlu

Klinik Psikolog

klinik-psikolog-emine-ozkan
Emine özkan veyselgil

Klinik Psikolog

klinik-psikolog-selin-sak
Selin sak

Klinik Psikolog

Klinik Asistanlar

Şimay Tutku ceyhan

Psikolog

Kaan akpınar

Psikolog

Bizimle İletişime Geç
Bir Sorun mu Var?

Mesaj Gönder

image