Teknoloji Bağımlılığı

Teknoloji bağımlılığı nedir? 

Teknoloji bağımlılığı, kişinin teknoloji ve internet üzerinden giriştiği davranışları kontrol edememesi ile karakterize olan davranışsal bir bağımlılıktır. Kişinin; teknolojik cihaz ve internet kullanımı, dijital içeriklere karşı ilgisi ve dijital platformlarda giriştiği davranışları aşırılaşmıştır. Davranışların olumsuz sonuçlarına rağmen kişi bunlardan mahrum kaldığında ve/veya mahrum kalabileceği durumlara karşı yoğun kaygı duyar. Genellikle teknoloji bağımlılığı, alkol ve madde bağımlılığı kadar riskli görülmez. Çünkü kişiler teknolojik cihazlarla, dijital ortamlarda veya internette hayatlarının çeşitli alanlarında fayda sağladıkları davranışlarda bulunabilir. Aynı zamanda teknoloji bağımlılığının çoğunlukla ölümcül bir sonuç doğurmaması da genellikle bağımlılıklar arasında göz ardı edilmesine neden olmaktadır. Ancak teknoloji bağımlılığı kişinin psikolojik sağlığını tehdit eden zorlayıcı bir sorundur. 

Teknoloji bağımlılığı içerisinde çeşitli bağımlılık türlerini barındıran şemsiye bir terimdir. Yaygın olarak karşılaşılan teknoloji bağımlılıkları; oyun bağımlılığı, sosyal medya bağımlılığı, pornografi bağımlılığı, çevrimiçi alışveriş bağımlılığı, çevrimiçi kumar bağımlılığı olarak sıralanabilir. 

Oyun bağımlılığı: Her yaş grubunda görülebilen kişinin çevrimiçi ve çevrimdışı oyun oynama davranışından kendini alıkoyamadığı davranışsal bir bağımlılık türüdür. Oyun oynama bağımlılığı kişinin sosyal, akademik, mesleki ve/veya uyku ve yemek düzenini bozacak bireysel sorunlarla karşılaşmasına neden olur.1, 2  

Sosyal medya bağımlılığı: Kişinin sosyal medya platformlarını kullanma davranışını kontrol edememesi nedeniyle çeşitli yaşam alanlarında sorunlar yaşamasıdır. Sosyal medya bağımlısı kişi platformlara eriştiği cihazdan uzak kalmaya yönelik yoğun korku ve kaygı duyar. Korkunun ve kaygının kaynağı kişinin başkalarının paylaştığı içerikleri kaçıracağına yönelik olabilir (FoMO: Fear of Missing Out; Gelişmeleri Kaçırma Korkusu).3 Dolayısıyla kişi şebekenin çekmediği ve internete erişimin engellenebileceği durumlardan kaçınır.  

Pornografi bağımlılığı: Kişinin pornografik içeriklere yönelik giriştiği davranışlarındaki temel motivasyonu haz almaktır. Davranışın bağımlılık haline gelmesi ise kişinin haz almak amacıyla porno izleme, pornografik içerikli yazıları okuma ve/veya dinleme davranışını kontrol edememesidir.4 Pornografi bağımlılığı kişinin bireysel, sosyal, mesleki ve akademik sorunlarla karşılaşmasına sebep olur.5 

Çevrimiçi alışveriş bağımlılığı: Kişinin internet üzerinden alışveriş yapma davranışı üzerinde kontrolünü kaybetmesi ve hayatının çeşitli alanlarında sorunlarla ve sıkıntılarla karşılaşmasıdır. Kişinin yaşadığı sıkıntılar bireysel ve sosyal hayatı etkilemesinin yanı sıra kişinin ekonomik olarak da sıkıntı yaşamasına neden olur.6 

Çevrimiçi kumar bağımlılığı: Kişinin internet üzerinden kumar oynama davranışı üzerinde kontrolünü kaybetmesidir. Kişinin kumar oynama davranışını sürdürmesindeki temel motivasyonu ödediği bedeli daha değerli bir ödüle dönüştürme ihtimalidir. Çevrimiçi kumar oynama davranışı üzerinde kontrolünü kaybeden kişi bireysel, sosyal, ailevi, mesleki, akademik ve ekonomik olarak zorluklarla karşılaşır.  

Teknoloji bağımlılığı belirtileri 

Teknolojik cihaz ve internet kullanımı çoğu zaman kişinin sorunlarla ve sıkıntılarla karşılaşmasına neden olmaz dolayısıyla kullanımın sorun haline gelmesi davranışın bağımlılık düzeyine gelmesiyle gerçekleşir. Bu noktada kişiler arasında teknolojik cihaz ve internet kullanımları birbirinden farklı olsa da birtakım bağımlılık belirtileri sıralanabilir. Buna göre bağımlı kişi;  

Teknoloji bağımlılığı nasıl sürer? 

Dijital ortamın kişiye verdiği kazançlar da bu davranışların sürmesinde etkilidir. Örneğin, kişi internette araştırma yaparak bilgi kazanır; kumar oynayarak maddi kazanç elde edebilir; video izleyerek, alışveriş yaparak, oyun oynayarak keyif alır. Öte yandan teknoloji bağımlılığının sürmesi kişinin hissettiği yoğun duygulara ve rahatsız edici düşüncelerle baş etme stratejilerinin kısıtlı olmasından da kaynaklanabilir. Kişi sıkıntı hissettiği duygulardan ve rahatsız edici düşüncelerden kaçınmak için teknolojik cihazları kullanarak; internetteki görsel içeriklerle, sosyal medya platformlarında, alışveriş sayfalarında ve/veya çevrimiçi oyun oynayarak uzun vakitler geçirir. Kişinin bu davranışı sürdürdüğünde duygu ve düşüncelerden kaçınarak kendini rahatlatır.  

Kişi teknolojik cihazlarından, sosyal medyadan, dijital içeriklerden uzak kaldığında ise kaygı ve rahatsızlık deneyimler. Tüm bunlar nedeniyle teknolojiyle bağlantısının kesilebileceği ortamlardan kaçınır. Kısa vadede bu davranışlar kişiye kazanç sağlasa da uzun vadede tüm bunlar kişide bağımlılık gelişmesine ve sürmesine neden olur. Kişinin bireysel, sosyal, mesleki, akademik hayatı olumsuz etkilenir. 

Teknoloji bağımlılığında doğru ve etkili tedavi Bilişsel Davranışçı Terapi 

Teknoloji bağımlılıklarından herhangi biri veya birkaçı nedeniyle sorunlarla ve sıkıntılarla karşılaşan kişi davranışları üzerinde kontrolünü kazanmak için psikoterapiye başvurmayı tercih edebilir. Teknoloji bağımlılıklarında BDT yani açılımıyla Bilişsel Davranış Terapinin etkili bir tedavi yaklaşımı olduğu yapılan bilimsel çalışmalarla desteklenmiştir.7, 8, 9, 10, 11, 12 BDT’nin davranışçı yöntemleri ile kişinin davranışları üzerindeki kontrolünün artması yönünde çalışılır. Teknoloji bağımlılığına yönelik başlanan terapi sürecinde, kişinin hangi amaçlarla teknolojik cihazları kullandığı, hangi platformlarda vakit geçirdiği, ne tür davranışlarda bulunduğu ve bunların sonuçlarının kişinin hayatında kısa ve uzun vadede nasıl etkiler doğurduğu detaylı olarak terapist-danışan işbirliğiyle kavramsallaştırılır.. Kişinin sergilediği davranışların duygularla ve düşüncelerle ilişkisi belirlenir. Yani kişinin bu davranışları sergilemediğinde, hangi duygularla ve düşüncelerle karşılaştığı belirlenir. Planlanan egzersizlerle bu duyguların ve düşüncelerin deneyimlemesinin önüne geçen davranışları değiştirerek, kişinin hisleriyle ve düşünceleriyle temas etmesi, onları tolere edebilmesi ve onlarla baş edebilir hale gelmesi sağlanır.13 

Kaynaklar

  1. Rosen, L. D., Lim, A. F., Felt, J., Carrier, L. M., Cheever, N. A., Lara-Ruiz, J. M. & Rokkum, J. (2014). Media and technology use predicts ill-being among children, preteens and teenagers independent of the negative health impacts of exercise and eating habits. Computers in human behavior, 35, 364-375.  
  2. Matthews, N. L. (2015). Too good to care: The effect of skill on hostility and aggression following violent video game play. Computers in Human Behavior, 48, 219-225.  
  3. Abel, J. P., Buff, C. L., ve Burr, S. A. (2016). Social Media and the Fear of Missing Out: Scale Development and Assessment. Journal of Business & Economics Research, 14(1), 33–44.   
  4. Goodman, A. (1990). Addiction: Definition and implications. British Journal of Addiction, 85(11), 1403-1408.  
  5. Karim, R., & Chaudhri, P. (2012). Behavioral addictions: An overview. Journal of Psychoactive Drugs, 44(1), 5-17.  
  6. Zhao, H., Tian, W., & Xin, T. (2017). The development and validation of the online shopping addiction scale. Frontiers in psychology, 8, 735.  
  7. Stevens, M. W., King, D. L., Dorstyn, D., & Delfabbro, P. H. (2019). Cognitive–behavioral therapy for Internet gaming disorder: A systematic review and meta‐analysis. Clinical psychology & psychotherapy, 26(2), 191-203.  
  8. Young, K. S. (2011). CBT-IA: The first treatment model for internet addiction. Journal of Cognitive Psychotherapy, 25(4), 304-312.  
  9. Zhang, J., Zhang, Y., & Xu, F. (2019). Does cognitive-behavioral therapy reduce internet addiction? Protocol for a systematic review and meta-analysis. Medicine, 98(38).  
  10. Malinauskas, R., & Malinauskiene, V. (2019). A meta-analysis of psychological interventions for Internet/smartphone addiction among adolescents. Journal of behavioral addictions, 8(4), 613-624.  
  11. Tolchard, B. (2017). Cognitive-behavior therapy for problem gambling: a critique of current treatments and proposed new unified approach. Journal of Mental Health, 26(3), 283-290.  
  12. Mitchell, J. E., Burgard, M., Faber, R., Crosby, R. D., & de Zwaan, M. (2006). Cognitive behavioral therapy for compulsive buying disorder. Behaviour research and therapy, 44(12), 1859-1865.  
  13. Şalcıoğlu, E. (2022). Bilişsel ve davranışçı terapilerde vaka formülasyonu ve terapi planlama: Klinik davranış analizi yaklaşımı. Nobel Akademik Yayıncılık.  

Danışan odaklı etkili terapistler

Ekibimiz Prof. Dr. Ebru Şalcıoğlu’nun BDT Eğitimlerini tamamlamış, süpervizyonu altında klinik deneyim kazanmış, geliştirdiği model çerçevesinde çalışan klinik psikologlardan oluşmaktadır.

prof-dr-ebru-salcioglu
Ebru şalcıoğlu

Prof. Dr.

klinik-psikolog-dilara-ayata
Dilara ayata

Klinik Psikolog

dr-klinik-psikolog-betul-cetintulum-huyut
Betül çetintulum huyut

Dr. Klinik Psikolog

klinik-psikolog-ozge-cansu-baslamis
Özge Cansu başlamış

Klinik Psikolog

klinik-psikolog-atakan-akturk
Atakan aktürk

Klinik Psikolog

klinik-psikolog-ecem-guloglu
Ecem güloğlu

Klinik Psikolog

klinik-psikolog-emine-ozkan
Emine özkan veyselgil

Klinik Psikolog

klinik-psikolog-selin-sak
Selin sak

Klinik Psikolog

Klinik Asistanlar

Şimay Tutku ceyhan

Psikolog

Kaan akpınar

Psikolog

Bizimle İletişime Geç
Bir Sorun mu Var?

Mesaj Gönder

image